адірлі кй сйген алы ел, абыралы аза! Сіздерге коммерциялы емес гуманитарлы “Асыл мра” жобасы кезекті саз дискісін сынады. Жарыа шыуына аржылы демеушілік жасаан “Кока-Кола Сервисез ЛТД” кілдігі. Мнда азаты аспапты дстрлі шертпе кй неріні лгілері лы да шебер майталман кйшілер Тлеген Момбеков(1922-1997), Маауия Хамзин(1927-2000), бікен Хасенов(1897-1958) орындауларында шыармалар берілген.
Аспапты шертпе кй дстрі те кне жне республикамызды тгелдей дерлік аймаына ке тараан дстр(азастанны батысын оспаанда, онда ткпе кй саталан). Шертпе кй деп ел арасында домбыраа арналан кйлерді ертеден саталан, біра те жоары дамыан зіндік бір ерекше маамы бар айырыша кйде орындалатын трін айтады. Шертпе кйлер негізінен лирикалы сезімге бай, бларда плсафашылды – ойа шомып жан-дниеге трткі салатын сыршылды басым. Е кп тараан шертпе кйлер араны кйлері(Сары Ара, Орталы азастан ірі) оны бйтерегі Тттімбет(1815-1862). ХХ асырдаы Тттімбетті ізбасарлары бікен Хасенов пен Маауия Хамзин.
Шертпе кйді аратау ірі (азастанны отстігі) аймаындаы дстрі кенжелеп кейін дамыды. Оан рине атарлас, кршілес жатан Ара дстріні сері тиді жне басада дстрлер обыз кйіні, кей тста домбыра тартуды згеше сипаты ткпе кйлік серіде сезіледі. Шертпе кйлерді аратаулы дстрі аты аыза айналан лы Сгір(1882-1961 ж.) есімімен тыыз байланысты. Сгірді жолын уан оны шыармаларыны ке таралуына з лестерін осан тамаша музыкант кйші Тлеген Момбеков болды.
бікен Хасенов араанды облысы Шет ауданында туды. Ол дстрлі музыкалы ортада, кй нерін рметтейтін адірлей білетін елде сті. Оны алашы стазы з аасы Мааш. Аттары аыз болан домбырашылар Баубек, ыздарбек, бді, Амолда, Итаятарды есімдері елге ке жайылан аса адірлі асиетті нерпаздар осында мір срді. 1934 жылы бікен аза дебиетіні классигі жазушы Скен Сейфуллинні кмегі тиіп азаты драма театрына жмыса алынып міріні соына дейін сонда істейді. бікен кптеген батырлар мен билерді бейнесін сахнаа шыарды. Оны ртістік ызметі жоары бааланып рмет белгісі Орденімен, “аза КСР-не ебегі сіген ртіс” атаын алды. Біра бікен міріндегі ерекше орын алатын асиеті рине кйшілігі. Оны домбырасыны оыр ні жректегі ыл сезімдерді озап кілдегі шерді дп басатын сиырлы сазымен со кездегі азаты зиялы ауымыны ртістеріні аын-жазушыларыны алымдарыны йып тыдайтын кілдеріні ошы бола білді. Баытымыза орай бікенні кзі тірісінде оны орындауындаы Тттімбет пен бдіні кйлері саз табашасына тсіріліп, зі шыаран “оыр” кйіне н де жазылып алды.
Маауия Хамзин Жезазан облысы Атоай ауданында дниеге келді. кесі Хамза мен аасы шімтай ажайып музыканттар болды. Маауия 10 жасынан-а кйшілікті жолына тседі. Жылдар те ол орындаушылыты зіндік лгісін танытады кйшілікті бден мегеріп домбыраны лаында ойнау дрежесіне жетеді. .Хасенов пен Т.Момбековтерге араанда оны домбырашылыы басты негізгі ксібі болды. Маауия Хамзин 1949 жылы Алматыдаы музыка училищесін бітіреді. Ол за жылдар бойы “азаконцертте” солист болды. Осы маманды бойынша араанды филармониясында, рманазы атындаы халы аспаптары оркестрінде, Балаш кеншілер Мдениет Сарайында істеді. М.Хамзин бірнеше тамаша кйлерді авторы. 1979 жылы майталман кйшіге аза КСР- халы ртісі рметті атаы берілді. 1998 жылы рманазыны туанына 175 жылды торалы тойына арналан “рманазы жне лы Дала сазы” атты тркі халытарыны дстрлі сазына арналан Халыаралы фестивалінде М.Хамзин йгілі домбырашы ткпе кйші Рысбай абдиев екеуі “Дстрлі музыка неріне сіірген аса зор здік ебегі шін” атты жлдеге ие болды.
Тлеген Момбеков Шымкент облысы Соза ауданы “Сызан кешарында туды. Оны кесіні аасы Бапыш белгілі кйші музыкант. Тлегенні атасы Назар да ататы жырау-айтыскер. кесі Момбек те туір домбырашы еді. аратау шертпелеріні діреті Сгір боланымен мнда одан баса да лкен музыканттар туды. Т.Момбеков осы дстрдегі аса ажап орындаушы кшті кйші ретінде белгілі. Оны зіні 40-а тарта тамаша кйлері бар. Тлеген Момбеков Алматыа шаырылып талай концерттерге атынасып кйлерін жаздырып радио жне телеарналара шыып жрді. Ол лы Отан соысына атынасан ардагер. 1971 жылы оан аза КСР-не ебегі сіген Мдениет ызметкері атаы берілді.
Осы саз дискісін шыаруа ат салысып малматтар беріп кмектескендері шін Саян Амолда мен Срсенали Жзбаева алыс айтамыз.
Б.Байадамова, С.Елеманова
