аза музыка мдениетіні корифейі – Ахмет Жбанов

рметті тыдаушы! Сізді олыыза “Асыл Мра” коммерциялы емес гуманитарлы жобасы бойынша «Кока–Кола ТМД Сервисиз Лтд» кілдігіні жне «Казэнерджи» оамды орыны аржылай кмегі арасында шыарылан крнекті аза композиторы А. Жбановты туанына 100 жыл толуына орай шыарылан кезекті диск тиді.

XX асырдаы аза музыка мдениетіні А. Жбанов оматы лес оспаан, зіні шпес олтабасын алдырмаан саласы кемде–кем. Ахмет уанлыны бкіл саналы мыры з еліні музыка мдениетін алыптастыру жне оны кркейту жолындаы белсенді ызмет стінде тті. Ол кптеген келелі істі басында болды, атап айтанда: музыкалы фольклористика, аза музыкатану ілімі, азастан Композиторлар одаы, ксіптік музыкалы білім беру саласы. А. Жбанов аза мдениетіне музыкаландыруды ты формасын таныстырды. Ол – аза халы аспаптар оркестрі. азір жртшылы бл жымжы ататы рманазы атындаы азаты мемлекеттік академиялы халы аспаптар оркестрі деп біледі. Ахмет уанлы тамаша музыкалы туындыларды авторы, деушісі жне дирижері ана емес, сонымен оса оларды йретуші, таратушы, насихаттаушы педогог–лектор болды, халы шыармашылыынан мынан астам н мен кй жазып алып нотаа тсірді. Халы композиторлары туралы ел аузынан жинаан мліметтер біратар ылыми маалалар мен шыармалара арау болды. А. Жбановты аза мдениетіне осан тедесі жо лесі адам абілетіні андай діретті болатындыыны шынайы крінісі. .

Ахмет уанлы Жбанов 1906 жылды 29 суірінде Атбе облысында туды. Он ш жасында кесінен айырылан Ахметті саналы трбие, сапалы білім алуына аасы дайберген Жбанов те лкен ыпал етеді. дайберген Жбановты зі де кейін ылымны асар биігіне шыып, азаты тыш лингвист профессоры ретінде танылады. 1929 жылы оуа жіберілген дайберген, Ленинграда інісі Ахмет Жбановпен бірге аттанады. лемдік білім мен ылымны орталыы болан бл алада Ахмет танымал музыкатанушыларды, филологтарды, этнографтарды дрістерін тыдайды, Ленинград консерваториясыны студенті атанады, кейіннен нер академиясыны аспирантурасына тседі. Алматыда музыкалы драма техникумыны ашылуына байланысты Ахмет уанлы оу бліміні бастыы ызметіне шаырылады. Бл кезде Ахмет Жбанов тек аза музыкалы фольклорын ана емес, зіні е бірінші музыкалы–теориялы ебегі "Музыка ліппесін" жаза бастаан еді. Техникумда А. Жбанов аза музыкасы тарихындаы бірінші ылыми шаыра – халы музыкасын йрету кабинетін, халы аспаптарын жетілдіруші музыкалы шеберханасын ашады, музыкалы–драмалы театрды 11 домбрашы–студентінен ралан ансамбльді йымдастырады. Осы ансамбльді рманазы атындаы азаты мемлекеттік халы аспаптар оркестрін руда негізгі творчестволы йты боланы брімізге аян. Дстрлі аза музыкасыны Европаны, орысты музыка мдениетімен жаындасуыны зара ыпалдасуыны басы осылай басталан еді. Соны нтижесі – азастанны азіргі музыка нері. А. Жбанов зіні шыармашылы дарындылыы, кемел білімі, ажайып йымдастырушылы абілеті арылы аза музыка мдениетіне шпес із алдыран дарын иесі. .

аза халы аспаптары оркестрі – А. Жбановты шыармашылы ызметіні аса елеулі, айталанбас тстарыны бірі. Оны кп дауысты лтты оркестр руы – ХХ асырдаы аза музыка мдениеті деген ымды наты категориялы мні бар рухани былыса айналдырды. Ахмет уанлы оркестр репертуарын алыптастыру, музыканттарды ксіби дегейін жетілдіру баытында да аянбай ебек етті. .

А. Жбанов композитор ретінде трлі жанрда айталанбас нды туындыларды: аспапты, вокалды шыармаларды, хорлар мен музыкалы-драмалы шыармаларды (опера, драмалы спектакльдер мен кинофильмдерге жазылан музыкаларды) дниеге келді. А. Жбановты "Ария", "Романс", "Кктем" сияты аспапты шыармалары скрипкада, обызда, виолончел жне баса да аспаптарда орындалады. Кптеген музыканттарды, сіресе, жас пианистерді репертуарында міндетті трде “Тжік биі”, “аза биі” шыармалары болады. А. Жбановты кпшілік сйіп тыдайтын "арлыаш", "А кгершін", "мытпа", "А Шолпан" сияты вокалды туындылары зіні ерекше лтты наышымен, шынайылыымен, тазалыымен баурап алады. Оркестрге арналан шыармаларыны ішіндегі азаты халы аспаптар оркестріне арнап жазан "Абай" сиютасы з алдына бір тбе. .

А. Жбановты композитор ретінде баындыран биіктеріні бірі – опера жанры. Л. Хамидимен бірігіп жазан "Абай" операсы – аза жазба дебиетіні кемегері Абайды тередігімен, асатыымен штасып жатан туынды. Абайды туан халына деген сйіспеншілігі опера музыкасында тере, табии ндестік тапан. .

"рманазы" радио–операсы – операны жаа бір жанрлы тріні крінісі. кінішке орай, Ахмет уанлы арманын аырына дейін орындай алмай кетті. Бл операны соы нктесін ойан жне аспапты, концерттік жне сахналы нсасын жазан оны ызы – крнекті композитор азиза Ахметызы Жбанова. Ол кесінен асан дарындылы пен туан халыны мдениетін дамыту мен глдендіруге деген шексіз штарлыты мирас етіп алды. .

Бірінші дискіге А. Жбановты е танымал шыармалары – оны з туындылары мен аза халы аспаптар оркестріне арнап деген кйлері (біратары з жетекшілігімен орындалан), камералы (аспапты жне вокалды) шыармалары, сондай-а, "рманазы" радио–операсынан зінді енгізілді. .

Академик, аза ССР–іні халы ртісі, Мемлекеттік сыйлыты лауреаты А. Жбанов музыкатану саласыны да жолбасшысы болды. Ол з баытын ана емес, азастан музыкатану ылымыны да болашатаы даму баытын айындап берді. Музыкатанушы А. Жбанов зерттеулеріні басты таырыбы – ХІХ асырдаы халы композиторы, кйші, кй неріні майталманы рманазы. Ол – рманазы туралы монографиялы ебек (1936) пен бірнеше мааланы авторы, рманазы кйлеріні жинаын шыарушы. Жртшылыа кеінен танымал “асырлар пернесі” атты ебектегі рманазы туралы очеркті орны ерекше. .

аза радиосы шін арнайы дайындалып, эфирде Ахмет Жбановты зі оыан "рманазы" таырыбындаы лекция–концерт кне музыкалы мраларды жинаушы, зерттеуші лы алымны жаа бір ырын – лекторлы ерекше шеберлігін крсетеді. А. Жбановты лекторлы шеберлігін оны замандастары да бір кісідей баалайды. Біралыпты шыатын тны дауысы мен зіндік тартымдылыыны арасында оны р сзі тыдаушыны еріксіз баурап алатын. Аздаан ысартулармен енгізілген екінші дискідегі А. Жбанов дрісіні мраатты жазбасы дарын иесіні жан–дниесіні байлыы мен ой–рісіні кедігін, тіліні нрлілігі мен баяндау мнеріні асан шешендігін паш етеді. .

растырушы–редакторлар: БАЙАДАМОВА Б.Б., ЕЛАМАНОВА С.А.

№ 1 Дискіні мазмны

№ 2 Дискіні мазмны